Kok-sagiz w Jordanowie

Przybłęda z dalekiej Azji Centralnej?

Druga Wojna Światowa obfitowała w niezwykłe epizody, które miały miejsce także i na naszej Ziemi Jordanowskiej. Dzięki uprzejmości Pana Stanisława Bednarza, który udostępnił mi niezwykle ciekawą i pożyteczną pracę z zakresu historii ziem podbabiogórskich, dowiedziałem się o tym, że w czasie okupacji hitlerowcy zamierzali uprawiać u nas roślinę kauczukodajną zwaną kok-sagizem. Tak o tym pisze Tadeusz Uczniak w swym opracowaniu, stanowiącym część powołanej tu pracy zbiorowej:

W Bystrej Podhalańskiej pola zabrane piekarzowi żydowskiego pochodzenia Goldmanowi oraz Kojsowi przeznaczono pod uprawę rośliny zwanej kok-sagizem. Kok-sagiz pochodzący z Uzbekistanu Taraxacum kok-saghyz, nazywany potocznie rosyjskim mleczem, zawierał związki kauczukowe, wykorzystywane w produkcji gumy. Od mniszka lekarskiego – Taraxacum officiale, który rośnie powszechnie na naszych trawnikach i łąkach, różni się jedynie kształtem liści, i dlatego Niemcy nie potrafili go rozróżnić podczas kontroli, dzięki czemu uczniowie nie musieli się zbytnio trudzić praca dla Niemców. (…) Szkołę zobowiązano do organizowania zbiórki ziół, kości, złomu, szmat, szkła, minerałów, tępienia much, komarów, stonki ziemniaczanej w promieniu 1 km od torów kolejowych i gościńca. Nakazano zakładanie hodowli jedwabników i pszczół.

Miało to miejsce w latach 1941-44.

Wg T. Uczniak – „Straty wojenne w gminie Bystra-Sidzina” w antologii - „Druga Wojna Światowa pod Babią Górą – Księga strat” (Kraków – Zawoja 2011, s. 59)

Wiedziony ciekawością poszperałem w Wikipedii, i oto, czego się tam dowiedziałem:

Mniszek kok-sagiz, mniszek gumodajny, kok-sagiz (Taraxacum kok-saghyz Rodin) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny astrowatych (Asteraceae). W stanie dzikim rośnie w Azji Środkowej w Kirgistanie, południowo-wschodnim Kazachstanie oraz w zachodnich krańcach Chin. W dawnym ZSRR był główną rośliną kauczukodajną. W Polsce uprawiany w czasie II wojny światowej.

Morfologia:

Pokrój: Bylina do 30 cm wysoka, z wyglądu podobna do mniszka lekarskiego, z białym sokiem mlecznym.

Liście: Lancetowate, zatokowo wcinane, zebrane w przyziemną rozetę.

Kwiaty: Języczkowate, koloru żółtego, tworzące koszyczki osadzone na szczycie bezlistnej łodygi.

Owoc: Niełupka z puchem kielichowym.

Korzeń: Gruby, palowy.

Zastosowanie: Roślina uprawiana dla kauczuku (w korzeniu kilkuletnim zawiera go do 20% w soku mlecznym), który znajduje się w soku korowej części korzeni. W krajach byłego ZSRR uzyskiwano średni plon korzeni 50-100 q z hektara. (Wikipedia)

A teraz najciekawsze. Kiedy opowiedziałem o tym mojemu ojcu, Panu Adamowi Leśniakiewiczowi, to stwierdził on, że w Jordanowie też istniało pole doświadczalne kok-sagizu! Znajdować się ono miało w miejscu dzisiejszej ul. Banacha i rozciągało się ono od plebanii aż do cmentarza – było to tzw. Księże Pole.

Według jego relacji, Niemcy w 1943 roku obsiali to pole kok-sagizem, ale rezultaty tego ponoć były mizerne. Kok-sagiz wzeszedł, ale bardzo marnie, a to, co wzeszło też szybko zmarniało. Więcej razy już nie próbowano tego pola obsiewać tą rośliną. Czyżby więc nietypowe, ogromne krzaki mniszka widziane na naszych łąkach i ogrodach były przybyszami z dalekiego Uzbekistanu i gór Ałaju i Tien-Szanu?